Ta strona używa plików Cookie. Korzystając z tej strony zgadzasz się na umieszczenie tych plików na twoim urządzeniu

Selen w pigułce

Selen w pigułce

Selen w przyrodzie występuje w mikroskopijnych ilościach, lecz dostarczanie tego mikroelementu do organizmu jest niezbędne do jego prawidłowego funkcjonowania.
Ochrona komórek przed wolnymi rodnikami czy toksynami, pomoc w regulacji działania tarczycy czy prawidłowym działaniu enzymów, wspomaganie leczenia bólu w reumatoidalnym zapaleniu stawów, wspomaganie produkcji nasienia, łagodzenie menopauzy – to tylko niektóre z zadań, jakie ma do wykonania selen.

Jest odpowiedzialny za prawidłowy przebieg wielu procesów fizjologicznych i biochemicznych, które zachodzą w organizmie człowieka.
Występuje głównie w postaci selenometioniny i selenocysteiny. Pierwiastek ten jest składnikiem około 20 enzymów, m. in. peroksydazy glutationowej, która jest czynnikiem antyoksydacyjnym, chroniącym błony komórkowe przed szkodliwym działaniem nadtlenków. Selen jest silnym przeciwutleniaczem i razem z witaminą E pełni ochronną rolę przed szkodliwym wpływem wolnych rodników.

Selen jest niezbędny do prawidłowej syntezy, aktywacji i metabolizmu hormonów tarczycowych, stąd jego ważna rola w regulacji prawidłowej pracy tarczycy.
Nie bez znaczenia obecność selenu pozostaje również dla układu odpornościowego. Stopniowo w świecie naukowym pojawiają się informacje na temat spożycia selenu,
które traktują o tym, że odpowiednio wysokie spożycie tego mikroelementu może zmniejszać ryzyko zachorowania na niektóre nowotwory.
Wskazuje się także na pozytywną rolę tego mikroskładnika w zapobieganiu chorobom zapalnym, sercowo-naczyniowym i neurologicznym.
Ponadto selen ogranicza toksyczne działanie ksenobiotyków, szczególnie metali ciężkich, poprzez utworzenie z nimi stałych
związków, obniżających ich toksyczność.

Największe ilości tego mikroelementu występują w mięśniach, wątrobie, nerkach, przysadce mózgowej oraz tarczycy.
Przyjmuje się, że średnie zapotrzebowanie na selen dla osób dorosłych wynosi 45 μg na dobę, ale zależy ono od wielu czynników, takich jak wiek, płeć itp.
Paradoksalnie selen, uznawany jeszcze ok. 70-80 lat temu głównie za truciznę, jest niezbędny dla naszego zdrowia. W jego przypadku
istnieje bardzo cienka granica pomiędzy ilością zalecaną a dawką toksyczną – stąd też zarówno niedobór, jak i nadmiar jest sytuacją niekorzystną.
Niedobory selenu wynikają przede wszystkim z niedostatecznej podaży tego pierwiastka z dietą. Mogą one prowadzić do zwyrodnienia wielu narządów i tkanek.
Wśród schorzeń wynikających z niedoboru można wymienić takie jak: choroba Keshan (kardiomiopatia – endemiczna choroba mięśnia sercowego),
choroba Kashin-Beck (choroba układu kostno-stawowego). Wiele mówi się także na temat powiązania pomiędzy niedostateczną ilością selenu w organizmie,
a np. osłabieniem odporności, ryzykiem wystąpienia niektórych nowotworów, rozwojem choroby niedokrwiennej serca czy chorób neurodegeneracyjnych.
Niedobory selenu zaobserwowano również m.in. u osób chorych na AIDS, fenyloketonurię, mukowiscydozę, u osób z ostrym zapaleniem trzustki, reumatoidalnym zapaleniem
stawów, czy z depresją.

Z kolei o nadmiarze tego mikroskładnika można mówić w wyniku nadmiernego spożycia w diecie lub stosowania nieodpowiedniej suplementacji – sytuacja taka niesie ze sobą ryzyko wystąpienia objawów zatrucia. Należą do nich: wypadanie włosów, łamliwość i utrata paznokci, zapalenie skóry, oddech o zapachu czosnku, biegunka, depresja,
uszkodzenie wątroby i nerek, anoreksja.
Warto jednak nadmienić, że przypadki ostrego zatrucia selenem pochodzącym z diety występują rzadko – szczególnie, że Polska
nie należy do obszarów geograficznych bogatych w selen.

Z jakich produktów w diecie dostarczamy selenu do organizmu? Zawartość selenu w żywności jest zróżnicowana. Z uwagi na fakt, że selen występuje w organizmach w połączeniu z białkiem, produkty
zawierające duże ilości białka zazwyczaj charakteryzują się dużą zawartością selenu – mowa tu o produktach takich jak podroby, mięso i przetwory, ryby, owoce morza, mleko i przetwory, drożdże,
pieczywo. Warzywa i owoce zawierają na ogół mniejsze ilości selenu, jednak istnieją wyjątki - czosnek, suche nasiona roślin strączkowych, grzyby.
Ogólnie związki selenu są dobrze wchłaniane, przy czym selen w postaci organicznej jest lepiej przyswajalny od form nieorganicznych.
Średnio przyswajalność selenu z diety waha się w granicach 55-65%.

Czynnikami ułatwiającymi przyswajanie selenu są: białko (metionina), witaminy A, E, C oraz inne
związki o właściwościach przeciwutleniających. Natomiast przy podwyższonej ilości metali ciężkich i
siarki przyswajalność selenu spada.